Obecnie mamy do czynienia z szybkim rozwojem cyfrowych technologii i istnieje wiele zagadnień budzących kontrowersje. Jeden z nich to deepfake. Odnosi się do wykorzystywania sztucznej inteligencji i algorytmów do generowania sfabrykowanych multimediów (obraz, film, dźwięk), tak, aby wyglądały one jak prawdziwe.
Od czego pochodzi i do czego służy deepfake?
Deepfake jest to połączenie dwóch wyrażeń: „deep learning” („głęboka nauka”) oraz „fake”, czyli „fałszywy”. Algorytmy deep learningowe mają zdolność samodzielnego uczenia się na podstawie ogromnego zbioru danych. Używając tej techniki, może powstać zmanipulowane, sztucznie wygenerowane video, fotografia lub dźwięk, w taki sposób, że niemal niemożliwym będzie odróżnić je od prawdziwego materiału. Deepfake może być użyty w przeróżnych celach – od rozrywkowych do rozprzestrzeniania dezinformacji – oraz dotknąć zarówno osoby publiczne, jak i prywatne. W Polsce, jeżeli wizerunek danej osoby zostanie zmanipulowany, może ona domagać się odszkodowania, a także grozi za to kara do 2 lat pozbawienia wolności (Kodeks Karny art. 286 i 212, „oszustwo” oraz „zniesławienie”).
Jak działa deepfake?
Technologia deepfake uczy się głównie poprzez algorytmy typu GAN, które zawierają w sobie 2 komponenty – generatora i dyskryminatora. Generator tworzy fałszywe materiały, tak aby wyglądały jak prawdziwe, podczas gdy dyskryminator dokonuje analizy, czy są to multimedia prawdziwe czy sztucznie przerobione. Konkurowanie ze sobą obydwóch tych sieci sprawia, że w efekcie wygenerowane treści wyglądają bardzo realistycznie i ciężko je odróżnić od faktycznych zdjęć czy filmów. Dodatkowo technologia ta jest w stanie zanalizować setki, a nawet tysiące prawdziwych zdjęć i filmów z udziałem danej osoby, przez co szczegóły takie jak jej mimika, ruchy ciała czy głos są bezbłędnie odtworzone. Czas potrzebny na stworzenie takiego materiału w zależności od stopnia zaawansowania może wynosić od kilku godzin do kilku dni.
Przeczytaj również: Plain language – jak tworzyć treści zgodnie z tą ideą?
Jak rozpoznać deepfake?
Pomimo że deepfake jest technologią bardzo zaawansowaną, istnieje kilka skutecznych sposobów, jak rozpoznać fałszywe materiały. Oto one:
- Analiza szczegółów w obrębie twarzy i oczu: Deepfake bardzo często niedokładnie odwzorowuje szczegóły twarzy, szczególnie w okolicach oczu, ust oraz skóry. Deepfake video może przedstawiać zatem nierówną teksturę skóry, sztuczne cienie i błędne ruchy oczu. Te ostatnie w deepfake’ach mogą wyglądać nienaturalnie, to znaczy być zbyt szkliste lub nie reagować na zmiany oświetlenia.
- Brak synchronizacji ruchu ust z dźwiękiem: Choć sztuczna inteligencja coraz lepiej uczy się w tym zakresie, w filmach typu deepfake mowa nie zawsze będzie idealnie dopasowana do obrazu. Jeśli występuje niezgodność między ruchem warg a wypowiadanymi w czasie rzeczywistym słowami, może być to wyraźny sygnał, że video zostało spreparowane.
- Problemy w okazywaniu emocji: Kolejną z trudności, z jaką zmaga się technologia deepfake, jest odwzorowywanie realistycznej mimiki twarzy, zwłaszcza gdy osoba w filmie wyraża silne emocje. Niewyraźne wyrażanie emocji lub na przykład sztuczne grymasy to kolejna z oznak, że dane video to deepfake.
- Nagłe, niepasujące zmiany: Choć materiały deepfake wyglądają niezwykle realistycznie, to czasem subtelne szczegóły mogą zdradzić ich sztuczność. Dzieje się tak, kiedy na przykład nagle zmienia się tło filmu i nie pasuje już ono do otoczenia osoby, która w nim występuje. Albo kiedy występują niepojawiające się wcześniej zniekształcenia w tle lub przedmiotach na video.
Kilka słów podsumowania o deepfaku’u
Technologia Deepfake stanowi poważne zagrożenie dla prywatności i bezpieczeństwa zarówno pojedynczych osób, jak i firm lub instytucji. Ważne jest, aby mieć świadomość takiego zjawiska oraz umiejętność jego rozpoznawania. Kluczowa w temacie deepfake’ów jest edukacja, a także zdolność do krytycznego podejścia i analizy informacji. Pozwala to na skuteczną walkę z dezinformacją oraz nadużyciami z użyciem materiałów deepfake.
Autor tekstu: Marta Woszczyńska
Marta Woszczyńska ukończyła studia na kierunku język angielski w biznesie na Uniwersytecie WSB Merito. Najbardziej lubi tworzyć treści z dziedzin takich jak psychologia, wydarzenia społeczne i kulturalne czy marketing. Pasjonuje ją słowo pisane oraz kultura współczesna ze szczególnym naciskiem na Konkurs Piosenki Eurowizji. Do powierzonych zadań podchodzi skrupulatnie, terminowo oraz zgodnie z wytycznymi.